Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego – terminy i zgody sądu

Nagła śmierć w rodzinie często łączy się z niepewnością co do długów spadkowych. Rodzice chcą wtedy ochronić dziecko przed zobowiązaniami. Prawo na to pozwala, ale wymaga działania w terminie i za zgodą sądu. Podstawą prawną są przepisy kodeksu cywilnego regulujące odrzucenie spadku.

To temat praktyczny. W 2025 roku nadal kluczowe są te same kroki: szybka ocena ryzyka, wniosek do sądu opiekuńczego i formalne oświadczenie po uzyskaniu zgody.

Spis treści

1. Kto może odrzucić spadek w imieniu małoletniego?
2. Jakie terminy obowiązują przy odrzuceniu spadku dla małoletniego?
3. Kiedy rozpoczyna się bieg terminu na odrzucenie spadku?
4. Czy sąd opiekuńczy zawsze musi zgodzić się na zrzeczenie się spadku?
5. Jak wygląda procedura w sądzie opiekuńczym przy rezygnacji ze spadku?
6. Co zrobić, gdy opiekun nie odrzuci spadku na czas?
7. Jakie dokumenty i dowody warto przygotować przed złożeniem wniosku?
8. Jak zabezpieczyć interesy małoletniego po rezygnacji ze spadku?
9. Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i nie stanowią porady prawnej ani gwarancji wyniku.

Kto może odrzucić spadek w imieniu małoletniego?

W imieniu małoletniego oświadczenie może złożyć jego przedstawiciel ustawowy po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego.

Najczęściej są to rodzice posiadający władzę rodzicielską. Jeżeli jest ustanowiony opiekun lub kurator, to on działa w imieniu dziecka. Odrzucenie spadku przez małoletniego przekracza zwykły zarząd majątkiem dziecka, dlatego wymaga wcześniejszej zgody sądu opiekuńczego. Gdy oboje rodzice mają władzę rodzicielską, co do zasady działają wspólnie. W razie konfliktu interesów między rodzicem a dzieckiem sąd może ustanowić kuratora dla małoletniego.

Jakie terminy obowiązują przy odrzuceniu spadku dla małoletniego?

Termin na złożenie oświadczenia wynosi sześć miesięcy od chwili, gdy przedstawiciel ustawowy dowiedział się o powołaniu dziecka do spadku.

To ten sam termin, który dotyczy dorosłych spadkobierców. U małoletnich różnica polega na konieczności uzyskania zgody sądu przed złożeniem oświadczenia. Dlatego w praktyce najszybciej składa się wniosek o zgodę do sądu opiekuńczego. Złożenie wniosku w ciągu sześciu miesięcy zabezpiecza drogę do złożenia oświadczenia po uprawomocnieniu się zgody. Po bezskutecznym upływie terminu brak oświadczenia oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Odpowiedzialność dziecka jest wtedy ograniczona do wartości aktywów spadku, ale porządkowanie spraw długu może nadal wymagać działań.

Kiedy rozpoczyna się bieg terminu na odrzucenie spadku?

Termin biegnie od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy dowiedział się, że dziecko zostało powołane do spadku.

Jeżeli dziecko dziedziczy bezpośrednio po zmarłym, termin zwykle liczy się od dnia, w którym rodzic dowiedział się o śmierci i o powołaniu do spadku. Gdy najpierw rodzic odrzuca spadek po zmarłym, dziecko zostaje powołane w jego miejsce. Wtedy termin dla dziecka zaczyna się co do zasady w dniu, w którym rodzic dowiedział się, że jego odrzucenie powoduje dziedziczenie przez dziecko, najczęściej z chwilą własnego oświadczenia rodzica. Jeśli źródłem jest testament ujawniony później, termin biegnie od dnia, w którym przedstawiciel ustawowy dowiedział się o testamencie i powołaniu dziecka.

Czy sąd opiekuńczy zawsze musi zgodzić się na zrzeczenie się spadku?

Nie. Sąd bada, czy odrzucenie spadku jest zgodne z dobrem dziecka i może odmówić zgody.

W języku potocznym mówi się o zrzeczeniu się spadku, lecz po śmierci spadkodawcy mówimy o odrzuceniu spadku. Sąd analizuje skład i wartość spadku, możliwe długi oraz ryzyka. Jeżeli aktywa spadku przewyższają długi albo korzyści dla dziecka są realne, zgoda może nie zostać udzielona. Gdy stan zadłużenia jest znaczący lub niepewny, a ryzyko przewyższa potencjalny zysk, sądy zwykle zgadzają się na odrzucenie. Sąd może też rozważyć inne formy ochrony, na przykład przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza i sporządzenie wykazu lub spisu inwentarza.

Jak wygląda procedura w sądzie opiekuńczym przy rezygnacji ze spadku?

Najpierw składa się wniosek o zgodę, następnie po uprawomocnieniu się zgody składa się oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Wniosek kieruje się do sądu opiekuńczego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka. We wniosku opisuje się sytuację, wskazuje spadkodawcę, możliwy skład spadku i długi oraz uzasadnia, dlaczego odrzucenie leży w interesie dziecka. Warto dołączyć dowody zadłużenia i informacje o majątku. Sąd może wyznaczyć posiedzenie i przesłuchać rodzica. W razie potrzeby ustanowi kuratora dla dziecka. Po wydaniu zgody i jej uprawomocnieniu przedstawiciel ustawowy składa oświadczenie o odrzuceniu spadku w sądzie lub u notariusza, powołując się na zgodę; reprezentacja i składanie oświadczeń wymaga zachowania formalnego umocowania, a w razie potrzeby przedstawienia pisemnego upoważnienia. Oświadczenie obejmuje dane spadkodawcy, tytuł powołania i wolę odrzucenia. Notariusz lub sąd przekazuje informację do właściwego sądu spadku.

Co zrobić, gdy opiekun nie odrzuci spadku na czas?

Jeśli termin minął, można rozważyć uchylenie się od skutków braku oświadczenia z powodu błędu i złożyć wniosek do sądu.

Brak oświadczenia w terminie oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Gdy dopiero po terminie ujawnią się istotne długi, a opóźnienie nie wynika z winy przedstawiciela ustawowego, można wnieść do sądu o zezwolenie na uchylenie się od skutków niezachowania terminu i o zgodę na złożenie oświadczenia o odrzuceniu. Wniosek powinien wykazać istnienie błędu co do stanu spadku i brak winy w opóźnieniu. Alternatywnie, jeżeli odrzucenie nie jest możliwe, warto złożyć wykaz inwentarza lub wnioskować o spis inwentarza, by praktycznie ograniczyć odpowiedzialność do wartości aktywów.

Jakie dokumenty i dowody warto przygotować przed złożeniem wniosku?

Przygotuj dokumenty potwierdzające powołanie do spadku i dane o majątku oraz długach spadkodawcy.

Pomocne będą:

• odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy
• odpis aktu urodzenia małoletniego, ewentualnie dokumenty potwierdzające władzę rodzicielską lub opiekę
• pisma od wierzycieli, decyzje urzędów, nakazy zapłaty, tytuły wykonawcze
• informacje o majątku spadkodawcy, na przykład wydruki z ksiąg wieczystych, umowy, wyceny, potwierdzenia własności
• oświadczenia pozostałych spadkobierców lub potwierdzenia, że oni sami odrzucili spadek
• korespondencja pokazująca, kiedy przedstawiciel ustawowy dowiedział się o powołaniu dziecka do spadku lub o długach
• projekt oświadczenia o odrzuceniu spadku przygotowany do złożenia po uzyskaniu zgody

Jak zabezpieczyć interesy małoletniego po rezygnacji ze spadku?

Po odrzuceniu spadku poinformuj zainteresowane podmioty i zadbaj o dokumentację potwierdzającą brak odpowiedzialności dziecka.

W praktyce przydaje się przekazanie kopii oświadczenia o odrzuceniu wierzycielom, bankom i innym instytucjom, które kontaktowały się w sprawie spadku. Warto zachować urzędowo poświadczone odpisy postanowienia sądu i oświadczenia. Jeśli w rodzinie jest więcej dzieci, pamiętaj, że każde wymaga odrębnej zgody i oświadczenia. Gdy sąd odmówi zgody na odrzucenie, rozważ przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza i złożenie wykazu lub wniosek o spis inwentarza. To praktycznie ogranicza odpowiedzialność dziecka do wartości aktywów spadku. Pilnowanie terminów i kompletowanie dowodów zmniejsza ryzyko sporów i nieporozumień.

Świadome i terminowe działanie pozwala realnie ochronić dziecko przed długami spadkowymi. Kluczem jest szybkie złożenie wniosku o zgodę, rzetelne udokumentowanie ryzyk i formalne oświadczenie po uzyskaniu zgody.

Informacje zawarte w artykule mają charakter ogólny i nie stanowią porady prawnej ani gwarancji wyniku. Każda sprawa spadkowa wymaga indywidualnej analizy przez radcę prawnego.